اگر در مسابقات تخته‌نرد با عبارت‌هایی مثل BMAB، XG، PR، Grandmaster، Master و Advanced روبه‌رو شده‌اید اما هنوز ارتباط آن‌ها برایتان روشن نیست، اول یک نکته مهم را بدانید: BMAB موتور تحلیل بازی نیست و XG هم به بازیکن عنوان قهرمانی نمی‌دهد.
زنجیره اصلی تقریبا این‌طور پیش می‌رود: بازیکن در یک مسابقه رسمی و واجد شرایط بازی می‌کند، بازی ثبت و پیاده‌سازی می‌شود، XG تصمیم‌ها را تحلیل می‌کند، Performance Rating یا PR به‌دست می‌آید و BMAB بر اساس PR، حجم بازی و سایر شرایط مشخص می‌کند بازیکن به کدام سطح یا عنوان رسیده است.
پس یک PR عالی به‌تنهایی کسی را Grandmaster نمی‌کند. اینجا حجم بازی و استمرار عملکرد هم وارد ماجرا می‌شوند.
BMAB چیست؟
BMAB مخفف Backgammon Masters Awarding Body است؛ نهادی که عملکرد فنی بازیکنان تخته‌نرد را در مسابقه‌های واجد شرایط بررسی می‌کند و بر اساس معیارهای منتشرشده، عنوان‌های Mastership و سطوح Proficiency را به آن‌ها می‌دهد.
در یک مسابقه معمولی، نتیجه نهایی بیشتر از هر چیز نشان می‌دهد چه کسی برد و چه کسی باخت. BMAB یک سوال دیگر هم مطرح می‌کند: بازیکن واقعا چقدر خوب بازی کرد؟
برای پاسخ به این سوال، مسابقه‌ها ضبط و پیاده‌سازی می‌شوند و سپس eXtreme Gammon یا XG کیفیت تصمیم‌های بازیکن را تحلیل می‌کند. یکی از مهم‌ترین خروجی‌های این تحلیل Performance Rating یا همان PR است.
سایت رسمی BMAB چیست؟
اطلاعات مربوط به ساختار BMAB، شرایط عنوان‌ها، نتایج و معیارهای ارزیابی در سایت رسمی BMAB منتشر می‌شود.
BMAB در گزارش‌های خود فقط PR را نمایش نمی‌دهد و اطلاعاتی مثل نرخ برد و Elo نیز در نتایج بازیکنان دیده می‌شود.
XG چیست و چه نقشی در BMAB دارد؟
eXtreme Gammon یا XG نرم‌افزار تخصصی تحلیل تخته‌نرد است. این نرم‌افزار تصمیم‌های بازیکن را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد انتخاب او چقدر با بهترین انتخاب تحلیلی فاصله دارد.
این فاصله با مفهوم Equity Loss سنجیده می‌شود. یعنی XG فقط نمی‌گوید یک حرکت خوب یا بد بوده؛ مشخص می‌کند بازیکن با آن تصمیم چه مقدار از ارزش موقعیت را از دست داده است.
همین ویژگی باعث می‌شود تحلیل XG از شمارش ساده اشتباه‌ها فراتر برود. یک اشتباه کوچک و یک اشتباه بسیار پرهزینه اثر یکسانی روی ارزیابی بازیکن ندارند.
Performance Rating یا PR چیست؟
PR مخفف Performance Rating است و کیفیت کلی تصمیم‌های بازیکن را در قالب یک عدد خلاصه می‌کند.
قاعده اصلی ساده است: در PR، عدد کمتر بهتر است.
مثلا PR برابر با 3.20 عملکرد دقیق‌تری از PR برابر با 7.80 نشان می‌دهد، چون عدد پایین‌تر یعنی بازیکن به‌طور متوسط Equity کمتری بر اثر تصمیم‌های ضعیف از دست داده است.
PR چگونه محاسبه می‌شود؟
طبق توضیح رسمی eXtreme Gammon، Performance Rating بر پایه Equity از دست‌رفته به ازای هر تصمیم محاسبه می‌شود و در مقیاس PR در عدد 500 ضرب می‌شود.
به‌صورت ساده، می‌توان منطق آن را این‌طور نوشت: PR برابر است با Equity از دست‌رفته به ازای تصمیم‌های قابل‌محاسبه، ضربدر 500.
اما همه حرکت‌های یک مسابقه لزوما یک «تصمیم» برای محاسبه PR محسوب نمی‌شوند. XG حرکت‌های اجباری و برخی تصمیم‌های بدیهی را از شمارش تصمیم‌ها کنار می‌گذارد. تصمیم‌های مربوط به حرکت مهره و Cube نیز بسته به شرایط در محاسبه نقش دارند.
پس PR را با تعداد اشتباه‌ها یکی ندانید؛ شدت اشتباه هم مهم است.
یک مثال ساده از PR
فرض کنید دو بازیکن در یک مسابقه تعداد مشابهی تصمیم قابل‌محاسبه دارند. بازیکن اول در چندین تصمیم کمی با بهترین انتخاب فاصله دارد، اما بازیکن دوم بیشتر تصمیم‌ها را عالی بازی می‌کند و در عوض چند اشتباه بسیار بزرگ دارد.
شاید تعداد اشتباه‌های آن‌ها شبیه هم باشد، اما PR نهایی می‌تواند تفاوت زیادی داشته باشد. XG فقط نمی‌پرسد «چند بار اشتباه کردی؟»؛ بلکه مجموع Equity از دست‌رفته را هم در نظر می‌گیرد.
آیا هر PR در XG برای BMAB اعتبار رسمی دارد؟
خیر. شما می‌توانید یک بازی شخصی را در XG تحلیل کنید و مثلا PR برابر با 4.80 بگیرید، اما این عدد به‌معنی دریافت عنوان Master از BMAB نیست.
طبق شرایط BMAB، مسابقه‌هایی که برای EP و PR رسمی حساب می‌شوند باید الزامات مشخصی داشته باشند. ازجمله:
- مسابقه به‌صورت زنده و روی تخته برگزار شود.
- بازی با ساعت انجام شود.
- مسابقه از قبل برای این منظور مشخص باشد.
- طول Match حداقل 7 امتیاز باشد.
- شرایط مربوط به مسابقات BMAB یا درخواست فردی رعایت شود.
بازی‌ها نیز برای بررسی و تحلیل ثبت و پیاده‌سازی می‌شوند. پس یک PR جذاب در بازی دوستانه با PR رسمی BMAB فرق دارد.
BMAB بازی‌ها را چگونه با XG تحلیل می‌کند؟
فرایند BMAB فقط به بازکردن فایل در XG و خواندن عدد PR خلاصه نمی‌شود. طبق توضیحات رسمی BMAB، فایل‌ها با نسخه جاری XG و تنظیمات مشخص تحلیل می‌شوند.
- Standard World Class Analysis
- Gigantic Search Interval
- 15×8 Bearoff Database
- محاسبه خطاهای مربوط به Resignation
BMAB هر Match را حداقل دو بار تحلیل می‌کند و فایل تحلیلی با پایین‌ترین PR کلی را مبنا قرار می‌دهد. سپس ویدیو و Transcription نیز بررسی می‌شوند.
این مرحله مهم است؛ چون عنوان رسمی باید به عملکرد واقعی بازیکن پشت تخته وصل باشد، نه فقط به عددی که از یک فایل ناشناس بیرون می‌آید.
چرا مسابقه‌ها فیلم‌برداری می‌شوند؟
وقتی PR قرار است مبنای یک عنوان رسمی باشد، BMAB باید مطمئن شود فایل تحلیل با همان مسابقه واقعی مطابقت دارد.
- دوربین: بازی واقعی را ثبت می‌کند.
- Transcription: حرکت‌ها را به فایل قابل تحلیل تبدیل می‌کند.
- XG: کیفیت تصمیم‌ها را تحلیل می‌کند.
- BMAB: نتیجه، PR، EP و شرایط بازیکن را بررسی می‌کند.
EP چیست؟
EP مخفف Experience Points است. در BMAB، EP بر اساس مجموع طول Matchهای واجد شرایط محاسبه می‌شود.
برای مثال، یک Match هفت‌امتیازی 7 EP و یک Match یازده‌امتیازی 11 EP به حجم تجربه واجد شرایط اضافه می‌کند.
پس یک بازی فوق‌العاده کافی نیست. ممکن است بازیکنی در یک Match عدد PR بسیار پایینی ثبت کند، اما همان یک مسابقه برای عنوان Grandmaster کافی نیست. هم کیفیت مهم است، هم حجم نمونه.
Grandmaster در BMAB چیست؟
عنوان Grandmaster در BMAB چند سطح دارد و هر سطح هم حد نصاب PR و هم حداقل EP مشخصی دارد.
- Grandmaster 3: PR برابر با 4.00 یا کمتر و حداقل 150 EP
- Grandmaster 2: PR برابر با 3.50 یا کمتر و حداقل 200 EP
- Grandmaster 1: PR برابر با 3.00 یا کمتر و حداقل 250 EP
- Grandmaster 0: PR برابر با 2.75 یا کمتر و حداقل 300 EP
پس جمله «یک بار PR چهار گرفتم، بنابراین Grandmaster هستم» درست نیست. عنوان بر اساس معیارهای رسمی و عملکرد انباشته تعیین می‌شود.
Master چیست؟
پیش از سطوح Grandmaster، عنوان‌های Master قرار دارند:
- Master 3: PR برابر با 6.50 یا کمتر و حداقل 100 EP
- Master 2: PR برابر با 5.50 یا کمتر و حداقل 100 EP
- Master 1: PR برابر با 4.75 یا کمتر و حداقل 100 EP
بازیکن باید در حجم کافی از Matchهای واجد شرایط، عملکرد موردنیاز را حفظ کند. یک PR عالی در یک مسابقه به‌تنهایی عنوان Master نمی‌دهد.
Advanced چیست؟
Advanced در BMAB در گروه Proficiency Levels قرار دارد و جزو Mastership Titles نیست.
- Advanced 3: PR برابر با 10.00 یا کمتر و حداقل 100 EP
- Advanced 2: PR برابر با 8.50 یا کمتر و حداقل 100 EP
- Advanced 1: PR برابر با 7.50 یا کمتر و حداقل 100 EP
BMAB سطوح Intermediate را نیز در ساختار Proficiency خود دارد. در یک نگاه کلی، مسیر سطح‌بندی از Intermediate و Advanced به Master، Grandmaster و Super Grandmaster می‌رسد.
Super Grandmaster چیست؟
بالاتر از Grandmaster، سه سطح Super Grandmaster قرار دارند:
- Super Grandmaster 3: PR برابر با 2.50 یا کمتر و حداقل 300 EP
- Super Grandmaster 2: PR برابر با 2.25 یا کمتر و حداقل 300 EP
- Super Grandmaster 1: PR برابر با 2.00 یا کمتر و حداقل 300 EP
حتی ثبت PR زیر 2 در یک مسابقه هم به‌تنهایی عنوان Super Grandmaster نمی‌دهد؛ بازیکن باید معیار EP و سایر شرایط BMAB را نیز تکمیل کند.
چه PRای در تخته‌نرد خوب محسوب می‌شود؟
برای فهم عمومی، PR پایین‌تر نشانه بازی دقیق‌تر است. اما دسته‌بندی نرم‌افزار XG و عنوان رسمی BMAB را نباید یکی در نظر گرفت.
مثلا بازیکنی ممکن است در یک تورنمنت PR برابر با 3.8 ثبت کند و عملکرد بسیار خوبی داشته باشد، اما هنوز EP کافی یا سایر شرایط لازم برای Grandmaster را نداشته باشد.
تفاوت PR و Elo چیست؟
PR و Elo دو شاخص متفاوت‌اند.
PR بیشتر به این سوال جواب می‌دهد: کیفیت تصمیم‌هایت چقدر خوب بود؟ Elo بیشتر موفقیت بازیکن در نتایج رقابتی در برابر بازیکنان دیگر را دنبال می‌کند.
ممکن است بازیکنی مسابقه را ببازد اما PR بسیار خوبی ثبت کند. برعکس، یک بازیکن می‌تواند Match را ببرد و در عین حال PR ضعیف‌تری داشته باشد.
برای مثال، فرض کنید بازیکن A مسابقه را ببرد و PR برابر با 8.5 داشته باشد، اما بازیکن B ببازد و PR برابر با 3.2 ثبت کند. نتیجه مسابقه به نفع A است، اما از نظر کیفیت تصمیم‌گیری، PR بازیکن B بهتر است.
برد و باخت با PR یکی نیست و PR نیز همان Elo نیست.
آیا PR همان Error Rate است؟
در بعضی مسابقه‌ها و رسانه‌های تخته‌نرد، اصطلاح Error Rate در کنار PR دیده می‌شود. برای فهم دقیق‌تر، PR را Performance Rating در نظر بگیرید؛ عددی که کیفیت کلی تصمیم‌های بازیکن را بر اساس Equity از دست‌رفته در تحلیل XG خلاصه می‌کند.
چرا یک PR به‌تنهایی تصویر کاملی نمی‌دهد؟
فرض کنید بازیکنی در یک Match هفت‌امتیازی PR برابر با 1.90 ثبت کند و بازیکن دیگری در حجم بسیار بیشتری از بازی‌ها میانگین PR برابر با 3.20 داشته باشد.
فقط با دیدن این دو عدد نمی‌توان نتیجه گرفت بازیکن اول در سطح بالاتری قرار دارد. اینجاست که حجم نمونه اهمیت پیدا می‌کند.
یک مسابقه می‌تواند استثنایی باشد. وقتی بازیکن کیفیت بالا را در Matchهای بیشتری تکرار می‌کند، تصویر قابل‌اعتمادتری از سطح عملکردش شکل می‌گیرد. ساختار EP در BMAB هم دقیقا برای واردکردن حجم عملکرد به ارزیابی رسمی کاربرد دارد.
BMAB در اصل چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
اگر بخواهیم کل سیستم را در یک جمله خلاصه کنیم، BMAB کیفیت تصمیم‌گیری بازیکن را در مسابقه‌های واقعی و واجد شرایط، با تحلیل استاندارد XG و در حجم مشخصی از بازی‌ها ارزیابی می‌کند.
اینجا فقط این سوال مطرح نیست که «چه کسی مسابقه را برد؟» سوال مهم دیگری هم وجود دارد: «چه کسی بهتر تخته‌نرد بازی کرد؟» و دقیقا همین‌جا XG و PR معنا پیدا می‌کنند.
جمع‌بندی؛ مسیر BMAB را چطور به خاطر بسپاریم؟
- XG: بازی را تحلیل می‌کند.
- Equity Loss: مقدار ارزش از دست‌رفته در تصمیم‌ها را نشان می‌دهد.
- PR: کیفیت کلی تصمیم‌های بازیکن را در یک عدد خلاصه می‌کند؛ عدد کمتر بهتر است.
- EP: حجم Matchهای واجد شرایط را ثبت می‌کند.
- BMAB: PR، EP و الزامات رسمی را بررسی می‌کند.
- Advanced، Master، Grandmaster و Super Grandmaster: سطح یا عنوان عملکرد بازیکن را بر اساس معیارهای منتشرشده مشخص می‌کنند.
اگر فقط یک نکته از این مقاله یادتان بماند، این باشد: Grandmaster شدن با یک بازی فوق‌العاده اتفاق نمی‌افتد؛ بازیکن باید کیفیت بالای تصمیم‌گیری را در حجم قابل‌توجهی از مسابقه‌های واجد شرایط تکرار کند.