در مسابقات حرفه‌ای تخته‌نرد، فقط این مهم نیست که چه حرکتی بازی می‌کنید؛ نحوه رفتار شما پشت تخته هم اهمیت دارد. تصور کنید بازیکنی از نظر فنی عملکرد خوبی دارد، اما مدام با حریف بحث می‌کند، به تماشاگران علامت می‌دهد یا هنگام اختلاف، بدون هماهنگی مهره‌ها را جابه‌جا می‌کند. چنین رفتاری ممکن است برای او دردسر جدی درست کند!
قوانین رفتاری مسابقات تخته‌نرد برای مدیریت همین موقعیت‌ها هستند. فدراسیون جهانی تخته‌نرد (WBGF) و فدراسیون تخته‌نرد آمریکا (USBGF) علاوه‌بر قوانین بازی، مقررات مشخصی درباره رفتار بازیکنان، تماشاگران، اعتراض‌ها و استفاده از تجهیزات دارند.
رعایت این مقررات در مسابقات بین‌المللی اهمیت زیادی دارد. حتی یک اشتباه رفتاری ممکن است به اخطار، جریمه امتیازی یا حذف از مسابقه منجر شود. در این مقاله، مهم‌ترین قوانین رفتاری WBGF و USBGF را بررسی می‌کنیم تا پیش از حضور در یک تورنمنت رسمی بدانید چه کارهایی مجاز هستند و کدام رفتارها تخلف محسوب می‌شوند.
قوانین رفتاری مسابقات تخته‌نرد چیست؟
قوانین رفتاری مسابقات تخته‌نرد مجموعه‌ای از مقررات هستند که نحوه برخورد بازیکنان، داوران، برگزارکنندگان و تماشاگران را مشخص می‌کنند. هدف این قوانین، حفظ عدالت، جلوگیری از تقلب و ایجاد نظم در جریان رقابت است.
فدراسیون جهانی تخته‌نرد در نسخه ۲.۱ قوانین مسابقات خود که به آگوست ۲۰۲۳ مربوط است، بخشی با عنوان Proprieties دارد. این بخش موضوعاتی مانند آداب مسابقه، زبان رسمی، تماشاگران، کمک‌های بیرونی، تجهیزات و مسئولیت مدیر مسابقه را پوشش می‌دهد.
از طرف دیگر، منشور اخلاقی WBGF اصول گسترده‌تری درباره جوانمردی ورزشی، رفتار حرفه‌ای و رسیدگی به تخلفات دارد.
اصل ماجرا ساده است: بازیکن باید صادقانه رقابت کند، به حریف احترام بگذارد و از اقداماتی که نتیجه مسابقه را ناعادلانه تغییر می‌دهند دوری کند.
نکته جالب اینکه طبق مقررات، بازیکنان باید تخلفاتی را که قانون اصلاح آن‌ها را الزامی می‌داند اعلام کنند؛ حتی اگر اصلاح اشتباه به ضرر خودشان باشد. پس سکوت درباره یک خطای اجباری فقط به این دلیل که به نفع شماست، با اصول بازی منصفانه سازگاری ندارد.
۱. احترام به حریف؛ مهم‌ترین اصل اخلاق در تخته‌نرد
جوانمردی ورزشی یا Sportsmanship یکی از پایه‌های مسابقات حرفه‌ای است. بازیکنان باید بدون توهین، تهدید یا ایجاد مزاحمت با یکدیگر رقابت کنند.
برای مثال، ممکن است حریف شما بعد از یک تاس نامناسب ناراحت شود. این موضوع مجوزی برای تمسخر او نیست. همچنین اگر حریف از صحبت‌های مداوم شما تمرکز خود را از دست می‌دهد و درخواست سکوت دارد، باید به مقررات مربوط به آداب مسابقه توجه کنید.
مهم‌ترین اصول رفتاری عبارت‌اند از:
- رفتار محترمانه با حریف و مسئولان مسابقه
- پرهیز از توهین، تهدید و رفتار تحریک‌آمیز
- ایجادنکردن حواس‌پرتی عمدی هنگام بازی
- استفاده صحیح از تخته، تاس، ساعت و دیگر تجهیزات
- رعایت مقررات مربوط به اعلام و اصلاح خطاها
- پذیرش تصمیم‌های رسمی تا زمان رسیدگی قانونی به اعتراض
طبق مقررات WBGF، نقض جدی آداب مسابقه ممکن است به جریمه یا حتی حذف بازیکن منجر شود. بنابراین احترام به حریف فقط یک توصیه دوستانه نیست؛ بخشی از مسئولیت رسمی شرکت‌کنندگان محسوب می‌شود.
۲. هنگام اختلاف با حریف چه کاری باید انجام دهیم؟
اختلاف در مسابقات تخته‌نرد اتفاق عجیبی نیست. گاهی بازیکنان درباره قانونی‌بودن یک حرکت، عدد تاس، وضعیت ساعت یا نتیجه بازی نظر متفاوتی دارند.
اما بحث طولانی و بلندکردن صدا کمکی به حل اختلاف نمی‌کند.
براساس مقررات مسابقات WBGF و USBGF، اگر اختلافی پیش آمد و بازیکنان نتوانستند آن را سریع حل کنند، باید ساعت مسابقه را متوقف کنند و وضعیت صفحه و تجهیزات را بدون تغییر نگه دارند. سپس از تورنمنت دایرکتور (Tournament Director) بخواهند موضوع را بررسی کند.
برای مثال، فرض کنید حریف شما مهره‌ای را برخلاف عدد تاس حرکت می‌دهد و اصرار دارد حرکت قانونی است. در چنین شرایطی، خودتان مهره را جابه‌جا نکنید. بهتر است ساعت را متوقف کنید و از مدیر مسابقه کمک بگیرید.
TD توضیحات طرفین را می‌شنود و طبق قوانین تصمیم می‌گیرد. بازیکنان نیز موظف‌اند اطلاعات درست و کاملی ارائه دهند.
۳. آیا بازیکنان حق اعتراض به رای تورنمنت دایرکتور را دارند؟
بله. تصمیم اولیه مدیر مسابقه همیشه پایان رسیدگی نیست.
قوانین WBGF و USBGF سازوکاری به نام Ruling Committee یا کمیته رسیدگی به اعتراضات دارند.
بازیکنی که با رای TD مخالف است، باید در زمان مناسب و طبق مقررات درخواست تجدیدنظر کند. در این شرایط، کمیته‌ای متشکل از سه یا پنج فرد واجد صلاحیت و بی‌طرف موضوع را بررسی می‌کند.
کمیته می‌تواند رای اولیه را تایید کند، آن را تغییر دهد یا لغو کند. اعضا با بررسی شواهد و استدلال‌ها تصمیم می‌گیرند و رای اکثریت مبنای نتیجه کمیته است.
نکته مهم این است که اعتراض باید مسیر رسمی خود را طی کند. تهدید مدیر مسابقه، توهین به حریف یا ایجاد تنش در سالن روش مناسبی برای پیگیری حق بازیکن نیست.
اعتراض قانونی حق بازیکن است، اما رفتار توهین‌آمیز هنگام اعتراض تخلف محسوب می‌شود.
۴. قوانین تماشاگران در مسابقات تخته‌نرد چیست؟
قوانین مسابقه فقط مخصوص بازیکنان نیستند. تماشاگران نیز باید مقررات مشخصی را رعایت کنند.
براساس قوانین WBGF، تماشاگران باید تا جای ممکن آرام و بدون ایجاد مزاحمت مسابقه را دنبال کنند. آن‌ها حق ندارند هنگام بازی به بازیکنان علامت بدهند یا درباره انتخاب حرکت راهنمایی کنند.
برای مثال، تصور کنید بازیکنی فراموش می‌کند یکی از مهره‌هایش را حرکت دهد. اگر تماشاگر متوجه اشتباه شود، نباید بدون مجوز قانونی وسط مسابقه دخالت کند.
رفتارهای ممنوع برای تماشاگران شامل موارد زیر است:
- راهنمایی درباره حرکت مهره‌ها
- علامت‌دادن به بازیکنان
- اعلام خودسرانه خطاهای بازی هنگام جریان مسابقه
- صحبت درباره موقعیت صفحه با هدف کمک به بازیکن
- ایجاد سروصدا یا حواس‌پرتی
- کمک مستقیم یا غیرمستقیم به یکی از طرفین
البته مقررات WBGF چند استثنای مشخص دارند. برای نمونه، تماشاگر در فاصله بین بازی‌های یک مسابقه حق دارد بعضی خطاهای مربوط به امتیاز، چیدمان صفحه یا فعال‌سازی ساعت را به بازیکنان اطلاع دهد. همچنین در شرایطی که بازیکنان با موافقت TD از قبل اجازه دهند و علامت مربوط کنار صفحه قرار بگیرد، امکان اعلام برخی اشتباهات وجود دارد.
تماشاگر همچنین حق دارد نگرانی خود را بدون ایجاد مزاحمت به مدیر مسابقه اطلاع دهد.
فردی که بازی را ثبت یا تحلیل می‌کند نیز تا زمانی که مسئولیت رسمی Monitor نداشته باشد، طبق مقررات در جایگاه تماشاگر قرار می‌گیرد.
نقض این قوانین ممکن است به اخراج تماشاگر از محل مسابقه و در شرایط خاص به ممنوعیت حضور او در رویدادهای آینده منجر شود.
۵. قوانین استفاده از زبان در مسابقات بین‌المللی تخته‌نرد
یکی از مقرراتی که شاید بعضی بازیکنان تازه‌وارد از آن خبر نداشته باشند، محدودیت زبان هنگام مسابقه است.
در نسخه ۲.۱ قوانین WBGF، زبان انگلیسی و زبان رسمی یا غالب کشور میزبان به‌عنوان زبان‌های رسمی مسابقه معرفی می‌شوند.
در جریان بازی، بازیکنان و تماشاگران باید مقررات مربوط به این زبان‌ها را رعایت کنند. برای مسابقات تیمی نیز استثنایی وجود دارد که به اعضای یک تیم اجازه می‌دهد با یکدیگر به زبان دیگری صحبت کنند.
فرض کنید در مسابقه‌ای بین‌المللی حضور دارید و با دوستتان به زبانی صحبت می‌کنید که حریف متوجه آن نمی‌شود. حتی اگر درباره بازی حرف نزنید، ممکن است این رفتار با مقررات زبان رسمی تورنمنت سازگار نباشد.
تخلف تکراری از این مقررات ممکن است ابتدا اخطار و سپس جریمه امتیازی یا اقدامات انضباطی جدی‌تر به‌دنبال داشته باشد.
بهتر است پیش از شروع مسابقه، زبان‌های رسمی و شرایط ارتباط با دیگران را بررسی کنید.
۶. استفاده از موبایل، هدفون و ابزارهای الکترونیکی چه قوانینی دارد؟
موبایل در مسابقات حرفه‌ای فقط وسیله تماس نیست. این دستگاه ممکن است امکان دسترسی به نرم‌افزار تحلیل بازی یا دریافت راهنمایی بیرونی را نیز ایجاد کند.
قوانین WBGF استفاده از ابزارهای الکترونیکی، مکانیکی، نوشته‌ها و دیگر وسایل کمکی را هنگام مسابقه محدود می‌کنند. البته برای ثبت امتیاز، ضبط بازی و برخی کاربردهای مجاز استثناهایی وجود دارد.
استفاده معقول از هدفون طبق مقررات WBGF مجاز است. همچنین بازیکنان در شرایط مشخص حق دارند از تجهیزات ضبط و ثبت بازی استفاده کنند.
استفاده از تلفن همراه برای کارهایی خارج از موارد مجاز، هنگام جریان مسابقه به پذیرش حریف نیاز دارد و TD نیز اختیار دارد این موافقت را لغو کند.
اما دریافت راهنمایی از نرم‌افزار تحلیلی یا تماشاگر هنگام بازی مجاز نیست.
برای مثال، بازیکنی که هنگام مسابقه از نرم‌افزاری مانند XG برای انتخاب بهترین حرکت استفاده می‌کند، مقررات مربوط به کمک بیرونی را نقض می‌کند.
نقض این بخش از قوانین بسته به شرایط ممکن است به اخطار، پنالتی‌پوینت، حذف یا اخراج از تورنمنت منجر شود.
بهترین کار این است که پیش از مسابقه، مقررات موبایل و تجهیزات الکترونیکی همان تورنمنت را بخوانید.
۷. چه رفتارهایی در مسابقات تخته‌نرد تقلب محسوب می‌شوند؟
تقلب فقط به دستکاری تاس یا حرکت غیرقانونی مهره‌ها محدود نیست. استانداردهای اخلاقی USBGF دامنه گسترده‌تری از رفتارهای غیرمجاز را در بر می‌گیرند.
این استانداردها اقداماتی مانند تقلب، کلاهبرداری، تهدید، خشونت، رفتار اخلالگرانه و ارائه اطلاعات گمراه‌کننده را مغایر اصول مسابقه منصفانه می‌دانند.
چند نمونه مهم عبارت‌اند از:
- تبانی برای تاثیرگذاری غیرمنصفانه بر نتیجه مسابقه
- دریافت راهنمایی غیرمجاز از فرد دیگر
- استفاده از تجهیزات مخصوص تقلب
- ارائه اطلاعات نادرست درباره هویت یا سابقه رقابتی
- گمراه‌کردن عمدی حریف یا مدیر مسابقه درباره واقعیت‌های بازی
- رفتار تهدیدآمیز یا خشونت‌آمیز
نکته قابل‌توجه در استانداردهای USBGF این است که حتی داشتن تجهیزاتی که مخصوص تقلب طراحی یا تنظیم شده‌اند، ممکن است مبنای فرض تقلب قرار بگیرد؛ حتی اگر استفاده عملی از آن‌ها مشاهده نشود.
پس بهتر است بازیکنان فقط تجهیزات مجاز را همراه داشته باشند و در صورت وجود ابهام، از مسئول مسابقه سوال کنند.
۸. اعتراض رسمی و شکایت از بازیکنان یا مسئولان چگونه انجام می‌شود؟
ممکن است بازیکنی تصور کند حریفش تقلب می‌کند یا مدیر مسابقه تصمیم نادرستی می‌گیرد. اما مطرح‌کردن اتهام بدون مدرک، به‌ویژه در جمع، خودش می‌تواند مشکل‌ساز شود.
منشور اخلاقی WBGF تاکید دارد که بازیکنان و اعضای هیات همراه نباید بدون دلیل موجه علیه بازیکنان، مسئولان یا حامیان مالی اتهام مطرح کنند.
این منشور همچنین مسیر رسمی ارجاع اعتراض‌ها به Arbiter یا Technical Director را مشخص می‌کند.
USBGF نیز در استانداردهای اخلاقی خود از بازیکنان می‌خواهد شکایت‌ها را محترمانه و از مسیر مناسب مطرح کنند.
برای مثال، اگر به رفتار یک بازیکن اعتراض دارید، بهتر است موضوع را با توضیح دقیق و شواهد مرتبط به مدیر مسابقه اطلاع دهید. انتشار اتهام در شبکه‌های اجتماعی بدون بررسی رسمی، مسیر درستی برای رسیدگی نیست.
در اختلافات مربوط به قوانین بازی، سازوکار تجدیدنظر مسابقه کاربرد دارد. در مقابل، پرونده‌های اخلاقی ممکن است طبق مقررات نهاد مسئول به مرجع انضباطی یا کمیسیون اخلاق ارجاع پیدا کنند. این دو فرایند لزوما یکسان نیستند.
۹. آیا ترک مسابقه بدون اطلاع تخلف است؟
بله، در شرایط مشخص ممکن است تخلف اخلاقی محسوب شود.
منشور اخلاقی WBGF به انصراف بازیکن از تورنمنت بدون دلیل معتبر یا بدون اطلاع به داور مسابقه اشاره دارد.
تصور کنید بازیکنی پس از چند باخت تصمیم می‌گیرد سالن را ترک کند و بدون اطلاع مسئولان به مسابقات بعدی خود نرسد. چنین رفتاری ممکن است برنامه مسابقات را مختل کند و برای حریفان نیز مشکل ایجاد کند.
اگر ناچار هستید مسابقه را ترک کنید، ابتدا موضوع را به مسئول مربوط اطلاع دهید و مقررات انصراف را بررسی کنید.
ثبت‌نام در یک تورنمنت رسمی فقط خرید حق شرکت نیست؛ بازیکن نسبت به برنامه رقابت و حقوق دیگر شرکت‌کنندگان نیز مسئولیت دارد.
۱۰. قوانین پوشش و ظاهر بازیکنان در مسابقات حرفه‌ای
آیا بازیکنان باید در مسابقات بین‌المللی لباس رسمی بپوشند؟ پاسخ به سطح مسابقه و مقررات برگزارکننده بستگی دارد.
منشور اخلاقی WBGF برای تورنمنت‌های سطح بالا، رعایت استاندارد مناسب پوشش را مطرح می‌کند.
این مقررات به بازیکنان، تیم‌ها و اعضای هیات همراه مربوط می‌شوند. همچنین بازیکنان در چارچوب منشور نسبت به رفتار اعضای شناخته‌شده هیات همراه خود مسئولیت دارند.
این موضوع لزوما به‌معنی پوشیدن کت‌وشلوار در تمام مسابقات نیست. بهتر است پیش از حضور در رویداد، اطلاعیه برگزارکننده درباره Dress Code را بررسی کنید.
۱۱. جریمه نقض قوانین رفتاری تخته‌نرد چیست؟
شدت جریمه به نوع تخلف، شرایط وقوع آن و مقرراتی که بر مسابقه حاکم هستند بستگی دارد.
در قوانین مسابقات WBGF، برخی تخلف‌های رفتاری ممکن است با اخطار، جریمه امتیازی، حذف یا اخراج از مسابقه همراه باشند.
اما منشور اخلاقی WBGF دامنه گسترده‌تری از مجازات‌های انضباطی را معرفی می‌کند.
طبق نسخه ۲۰۱۹ این منشور، مجازات‌های پیش‌بینی‌شده شامل موارد زیر هستند:
- اخطار رسمی
- توبیخ
- بازپس‌گیری جوایز
- جریمه مالی تا سقف عمومی ۲۲ هزار یورو، با امکان اعمال مقررات ویژه در پرونده‌های دارای چند تخلف
- لغو عنوان‌ها یا نتایج ورزشی
- خدمات اجتماعی
- محرومیت تا ۱۵ سال از مسابقات یا فعالیت‌های مرتبط با تخته‌نرد
- محرومیت موقت از عضویت یا مسئولیت سازمانی
البته هر رفتار نامناسبی به چنین مجازات‌های سنگینی منجر نمی‌شود. کمیسیون اخلاق باید شرایط پرونده را بررسی کند و عواملی مانند میزان تقصیر، انگیزه، همکاری فرد و سابقه او را در نظر بگیرد.
همچنین باید میان جریمه داخل تورنمنت و مجازات انضباطی کمیسیون اخلاق تفاوت قائل شویم. مدیر مسابقه اختیار ندارد صرفا براساس سلیقه شخصی تمام مجازات‌های منشور اخلاقی را اعمال کند.
مقررات جاری هر مسابقه و اختیارات مرجع رسیدگی، نوع برخورد با تخلف را مشخص می‌کنند.
۱۲. تفاوت قوانین رفتاری WBGF و USBGF چیست؟
WBGF و USBGF در بسیاری از اصول مربوط به رفتار حرفه‌ای و مسابقه منصفانه هماهنگ هستند.
USBGF در قوانین مسابقات حضوری خود که از ژانویه ۲۰۲۵ اجرا می‌شوند، اعلام می‌کند که این مقررات نسخه‌ای کامل اما خلاصه‌تر از قوانین WBGF هستند و از نظر هدف و تفسیر با آن‌ها هماهنگی دارند.
همچنین هر دو نهاد بر جوانمردی ورزشی، رعایت قوانین، صداقت و احترام به دیگر شرکت‌کنندگان تاکید دارند.
البته هماهنگی قوانین مسابقات حضوری به‌معنی یکسان‌بودن تمام سازوکارهای انضباطی و سازمانی دو نهاد نیست.
برای مثال، قوانین مسابقات حضوری USBGF نحوه رسیدگی به مسائل اجرایی و اختلافات را مشخص می‌کند، درحالی‌که استانداردهای اخلاقی هر سازمان ممکن است فرایندهای جداگانه‌ای برای رسیدگی به رفتار اعضا داشته باشند.
پیش از شرکت در هر تورنمنت، بهتر است علاوه‌بر مقررات عمومی، قوانین اختصاصی برگزارکننده را نیز بخوانید.
چک‌لیست رفتار حرفه‌ای برای بازیکنان تخته‌نرد
دانستن مقررات مهم است، اما رعایت آن‌ها هنگام مسابقه اهمیت بیشتری دارد. برای جلوگیری از اشتباهات رایج، این چند نکته را در ذهن داشته باشید:
- پیش از شروع بازی، قوانین اجرایی مسابقه را بررسی کنید.
- با حریف، داور و برگزارکننده محترمانه رفتار کنید.
- از صحبت‌های تحریک‌آمیز یا ایجاد حواس‌پرتی عمدی دوری کنید.
- در صورت اختلاف، ساعت را متوقف کنید و بدون تغییر وضعیت بازی، TD را خبر کنید.
- بدون اجازه قانونی از کمک تماشاگران یا ابزارهای تحلیلی استفاده نکنید.
- تخلفاتی را که اعلام و اصلاح آن‌ها الزامی است، پنهان نکنید.
- پیش از استفاده از موبایل، قوانین مربوط را بررسی کنید.
- اگر قصد انصراف دارید، طبق مقررات موضوع را اطلاع دهید.
- شکایت‌ها و اعتراض‌ها را از مسیر رسمی پیگیری کنید.
- در نقش تماشاگر، بدون مجوز قانونی درباره جریان بازی دخالت نکنید.
برای بازیکنان ایرانی که نخستین تجربه خارجی خود را پشت سر می‌گذارند، آشنایی با این موارد کمک زیادی به کاهش تنش و سردرگمی می‌کند.
جمع‌بندی؛ چرا رعایت قوانین رفتاری تخته‌نرد اهمیت دارد؟
یک مسابقه حرفه‌ای تخته‌نرد فقط به مهارت در حرکت مهره‌ها و تصمیم‌های داوبل وابسته نیست. نحوه رفتار بازیکنان، تماشاگران و مسئولان نیز بر کیفیت رقابت تاثیر دارد.
قوانین WBGF و USBGF برای احترام به حریف، استفاده از تجهیزات، برخورد با خطاها، محدودیت کمک بیرونی و رسیدگی به اعتراض‌ها چارچوب مشخصی دارند.
تخلف از این مقررات ممکن است از یک اخطار ساده تا حذف از مسابقه یا رسیدگی انضباطی جدی پیش برود. البته نوع جریمه همیشه به شرایط پرونده و مقررات مربوط بستگی دارد.
بازیکن حرفه‌ای فقط خوب بازی نمی‌کند؛ درست هم رفتار می‌کند. اگر اختلافی پیش آمد، آرامش خود را حفظ کنید، وضعیت بازی را تغییر ندهید و سراغ مدیر مسابقه بروید. همین رفتار ساده، تفاوت یک رقابت دوستانه با مسابقه‌ای منظم و استاندارد را نشان می‌دهد.